Byliście w związku nieformalnym, czyli w tzw. konkubinacie. Nie byliście małżeństwem, ale żyliście razem, planowaliście założenie rodziny i wspólną przyszłość.
Na początku mieszkaliście w mieszkaniu jednego z Was. Z czasem uznaliście, że potrzebujecie większego miejsca do życia. Szukaliście mieszkania, ale ostatecznie pojawił się inny pomysł - budowa domu.
Rodzice jednego z Was przekazali działkę. Działka formalnie należała więc tylko do tej osoby. Mimo to oboje zakładaliście, że na tej działce powstanie dom dla Waszej rodziny.
Drugi partner zaczął inwestować w tę nieruchomość swoje pieniądze, oszczędności oraz środki otrzymane od rodziny. Finansował część prac, wykonywał wiele robót samodzielnie, korzystał z pomocy bliskich i znajomych. Z jego środków wykonano m.in. przyłącza, ogrodzenie, nasadzenia, szopę ogrodową, fundamenty oraz część prac budowlanych i wykończeniowych.
Później strony wzięliście też kredyt na budowę domu. Ustaliliście między sobą, że wynagrodzenie jednego partnera będzie przeznaczane głównie na budowę, a wynagrodzenie drugiego na utrzymanie domu i rodziny.
Dom został doprowadzony do takiego stanu, że można było w nim zamieszkać. Przez pewien czas rzeczywiście mieszkaliście tam razem. Potem jednak relacje zaczęły się psuć, prace budowlane zostały wstrzymane, a ostatecznie jedno z Was wyprowadziło się z domu.
Problem polegał na tym, że dom znajduje się na działce należącej formalnie tylko do jednej osoby. Drugi partner nie był właścicielem nieruchomości, mimo że zainwestował w nią swoje pieniądze, pracę i czas.
Jeżeli jesteś w podobnej sytuacji i po rozstaniu zastanawiasz się, czy możesz odzyskać pieniądze włożone w dom, mieszkanie albo remont nieruchomości partnera, warto przeanalizować, jakie nakłady zostały poniesione, z jakich środków pochodziły i czy można je udowodnić.
Zapraszam do kontaktu.
Spis treści
- Czy związek nieformalny daje takie same prawa do majątku jak małżeństwo?
- Czy dom wybudowany na działce partnera staje się wspólny?
- Czy po rozstaniu można żądać zwrotu pieniędzy, pracy i nakładów włożonych w nieruchomość partnera?
- Dlaczego sąd rozlicza takie sprawy przez bezpodstawne wzbogacenie?
- Jakie dowody mogą być potrzebne, żeby odzyskać pieniądze po rozstaniu?
Czy związek nieformalny daje takie same prawa do majątku jak małżeństwo?
Nie. Związek nieformalny nie daje takich samych praw do majątku jak małżeństwo.
Sąd Najwyższy wyraźnie wskazał, że do osób pozostających w konkubinacie nie stosuje się przepisów o wspólności ustawowej małżeńskiej ani o podziale dorobku małżonków, ponieważ prowadziłoby to do zrównania małżeństwa i konkubinatu, a do tego nie ma podstawy prawnej.
Oznacza to, że jeżeli żyjesz z partnerem bez ślubu, to sam fakt wspólnego życia, prowadzenia domu, planowania rodziny albo wspólnego inwestowania nie tworzy automatycznie majątku wspólnego tak jak w małżeństwie.
Jeżeli nieruchomość formalnie należy tylko do jednego partnera, to drugi partner nie staje się jej współwłaścicielem tylko dlatego, że byliście razem albo że pomagał przy budowie.
Nie oznacza to jednak, że osoba, która inwestowała pieniądze lub pracę w majątek partnera, zostaje bez żadnej ochrony. Sąd Najwyższy potwierdził, że do rozliczenia konkubinatu, w tym nakładów na majątek jednego z partnerów, stosuje się przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Czyli w praktyce w związku nieformalnym nie dzielisz majątku tak jak po rozwodzie, ale możesz żądać rozliczenia konkretnych nakładów, jeżeli wykażesz, że partner wzbogacił się Twoim kosztem.
Czy dom wybudowany na działce partnera staje się wspólny?
Nie. Dom wybudowany na działce partnera nie staje się automatycznie wspólny tylko dlatego, że byliście razem i wspólnie planowaliście w nim życie.
Jeżeli działka została darowana tylko jednemu z partnerów, to co do zasady formalnym właścicielem nieruchomości pozostaje ta osoba, która otrzymała działkę. Drugi partner nie staje się współwłaścicielem domu tylko dlatego, że inwestował w budowę swoje pieniądze, pracę albo czas.
Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że do rozliczeń osób żyjących w związku nieformalnym nie stosuje się przepisów o wspólności majątkowej małżeńskiej ani o podziale majątku małżonków. Związek nieformalny nie jest więc traktowany tak samo jak małżeństwo.
To oznacza, że nie można automatycznie przyjąć:
„Budowaliśmy razem, więc połowa domu jest moja”.
Można natomiast rozważyć inne roszczenie:
„Włożyłem/włożyłam w tę nieruchomość swoje pieniądze, pracę albo materiały. Dzięki temu majątek partnera zwiększył swoją wartość, więc chcę rozliczenia tych nakładów”.
W takiej sytuacji podstawą żądania nie jest podział wspólnego majątku, ale bezpodstawne wzbogacenie. Chodzi o to, że jedna osoba wzbogaciła się kosztem drugiej, bo jej nieruchomość zyskała na wartości dzięki nakładom partnera.
Czy po rozstaniu można żądać zwrotu pieniędzy, pracy i nakładów włożonych w nieruchomość partnera?
Tak, po rozstaniu można żądać rozliczenia pieniędzy, pracy i innych nakładów włożonych w nieruchomość partnera, ale nie jako „podziału wspólnego majątku”, tylko co do zasady na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Sąd Najwyższy wskazał wprost, że do rozliczenia konkubinatu, w tym nakładów dokonanych przez partnerów na majątek jednego z nich, stosuje się przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Jeżeli więc inwestowałeś albo inwestowałaś w dom stojący na działce partnera, możesz domagać się rozliczenia, jeżeli wykażesz, że:
- partner wzbogacił się Twoim kosztem,
- Ty poniosłeś/poniosłaś realne wydatki albo wykonałeś/wykonałaś prace,
- między Twoim zubożeniem a wzrostem wartości nieruchomości partnera istnieje związek,
- nie ma podstawy prawnej, aby partner zatrzymał tę korzyść bez rozliczenia.
Sąd Najwyższy podkreślił, że w takiej sprawie znaczenie ma przede wszystkim to, o ile wzrosła wartość nieruchomości partnera wskutek dokonanych nakładów. Chodzi więc nie tylko o same faktury czy przelewy, ale o realne zwiększenie wartości nieruchomości.
Co ważne, mogą być rozliczane nie tylko pieniądze. Istotna jest również osobista praca przy budowie: wykonanie dokumentacji technicznej, uzyskanie pozwolenia na budowę, fundamenty, przyłącza, obsługa geodezyjna, ogrodzenie, podłogi czy ocieplenie poddasza. Sąd Najwyższy uwzględnił więc, że nakładem może być także własna praca, a nie tylko przelew z konta.
Istotne jest też to, dlaczego te nakłady były ponoszone. Jeżeli inwestujesz w nieruchomość partnera, bo razem planujecie wspólne życie, rodzinę i dom, to celem tych świadczeń jest wspólne pożycie. Jeżeli związek się rozpada, ten cel odpada. Sąd Najwyższy uznał, że w takiej sytuacji świadczenia mogą stać się nienależne w rozumieniu art. 410 k.c.
Dlaczego sąd rozlicza takie sprawy przez bezpodstawne wzbogacenie?
Sąd rozlicza takie sprawy przez bezpodstawne wzbogacenie, ponieważ związek nieformalny nie tworzy takiego majątku wspólnego jak małżeństwo.
Jeżeli nie byliście małżeństwem, to po rozstaniu nie można automatycznie zastosować zasad podziału majątku wspólnego małżonków. Sąd Najwyższy wskazał, że zastosowanie przepisów o wspólności ustawowej i podziale dorobku małżonków do osób żyjących w konkubinacie prowadziłoby do zrównania konkubinatu z małżeństwem, a do tego nie ma podstawy prawnej.
Jeżeli dom stoi na działce należącej tylko do jednego partnera, to właścicielem nieruchomości pozostaje ten partner. Ale jeżeli druga osoba inwestowała w tę nieruchomość swoje pieniądze, pracę albo materiały, to majątek właściciela mógł zwiększyć swoją wartość jej kosztem.
Właśnie dlatego podstawą rozliczenia jest art. 405 k.c., czyli bezpodstawne wzbogacenie. Sąd Najwyższy wskazał, że w takich sprawach trzeba badać:
- czy jeden partner się wzbogacił,
- czy drugi partner został zubożony,
- czy istnieje związek między wzbogaceniem a zubożeniem,
- czy brak jest podstawy prawnej do zatrzymania tej korzyści bez rozliczenia.
Reasumując jeśli nakłady były czynione w konkretnym celu tj. założenia rodziny - partnerzy planowali wspólne życie, rodzinę i dom. Kiedy związek się rozpada, ten cel odpada. Sąd Najwyższy uznaje zatem, że świadczenia mogą być traktowane jako nienależne, bo były spełniane po to, aby realizować wspólny projekt życiowy, który ostatecznie się nie udał.
Jakie dowody mogą być potrzebne, żeby odzyskać pieniądze po rozstaniu?
Żeby odzyskać pieniądze po rozstaniu, nie wystarczy powiedzieć:
„Pomagałem przy budowie”
„Włożyłam w ten dom dużo pieniędzy”.
Trzeba wykazać konkretne nakłady oraz to, że dzięki nim nieruchomość partnera zwiększyła swoją wartość.
Znaczenie mogą mieć zwłaszcza dowody pokazujące:
- skąd pochodziły pieniądze przeznaczone na budowę albo remont - np. oszczędności, darowizna od rodziny, wynagrodzenie za pracę;
- jakie konkretnie prace zostały wykonane - np. przyłącza, ogrodzenie, fundamenty, instalacje, ocieplenie, podłogi, prace wykończeniowe;
- kto te prace finansował albo wykonywał - czy były to prace własne, prace wykonane z pomocą rodziny i znajomych, czy prace ekip budowlanych;
- jaki był cel tych nakładów - czyli że dom miał służyć wspólnemu życiu, rodzinie i zaspokajaniu wspólnych potrzeb;
- o ile wzrosła wartość nieruchomości partnera dzięki tym nakładom.
W takich sprawach sąd będzie brał pod uwagę nie tylko pieniądze, ale też osobistą pracę przy budowie. Sąd Najwyższy wskazał, że znaczenie mają m.in. wykonanie dokumentacji technicznej, uzyskanie pozwolenia na budowę, fundamenty, przyłącza, obsługa geodezyjna, ogrodzenie, podłogi i ocieplenie poddasza.
Bardzo ważna też jest opinia biegłego z zakresu wyceny nieruchomości i budownictwa. To na jej podstawie sąd ustalał wysokość korzyści majątkowej, czyli to, o ile wzrosła wartość nieruchomości należącej do jednego z partnerów
Jeżeli jesteś w podobnej sytuacji - żyłeś lub żyłaś w związku nieformalnym, inwestowałeś pieniądze, pracę albo oszczędności w dom, mieszkanie lub remont nieruchomości partnera i po rozstaniu nie wiesz, czy możesz żądać zwrotu - zapraszam do kontaktu.
Przeanalizuję Twoją sytuację, sprawdzę, jakie roszczenia mogą Ci przysługiwać, jakie dowody warto zebrać i czy możliwe jest dochodzenie zwrotu nakładów od byłego partnera.